Wielki Post w Tradycji Katolickiej

WIELKI POST

Calendarium Quadragesimae · Ritus Romanus Antiquus

Anno Domini

Czterdziestosześciodniowy okres pokuty, modlitwy i postu w Tradycji Katolickiej według Mszału Rzymskiego z 1962. Obejmuje 46 dni — od Środy Popielcowej aż do Wielkiej Soboty, wzorując się na czterdziestodniowym poście Pana Jezusa na pustyni (niedziele nie są dniami postu).

Legenda typów dni i rodzajów postu

Niedziela (bez postu ścisłego)

Piątek (post + wstrzemięźliwość)

Środa (dzień pokutny)

Poniedziałek / Wtorek / Czwartek

Wielki Tydzień / Triduum

Post ścisły = 1 posiłek syty i 2 małe (razem mniej niż jeden pełny)

Wstrzemięźliwość = zakaz mięsa bez ograniczenia posiłków

Post wielkopostny = zalecany 1 posiłek syty; mięso dozwolone

Bez postu = niedziela

Data	Dzień	Wspomnienie liturgiczne	Charakterystyka Świętego / Tajemnicy	Nabożeństwa i obrzędy	Rodzaj postu
✦ Feria Quarta Cinerum — Środa Popielcowa ✦
—	Środa Popielcowa Feria IV Cinerum	Początek Quadragesima Uroczyste otwarcie okresu pokutnego Kościoła	Dzień otwierający wielkopostną „czterdziestkę". Popiół, symbol śmiertelności i pokory, pochodzi ze spalonych palm poprzedniej Niedzieli Palmowej. Kapłan posypuje głowy wiernych słowami „Memento homo, quia pulvis es…" lub „Poenitentiam agite…"	Msza z Introitem Misereris omnium Poświęcenie i nałożenie popiołu Procesja pokutna z litanią Nieszpory i Kompleta	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Jeden posiłek syty, dwa małe. Zakaz mięsa. Najsurowszy dzień postny roku liturgicznego.
✦ Hebdomada Prima Quadragesimae — Pierwszy Tydzień Wielkiego Postu ✦
—	Czwartek po Popielcu Feria V post Cineres	Feria zwykła Brak wspomnienia obligatoryjnego	Pierwsze dni po Środzie Popielcowej mają własne formularze mszalne. Msza ferijalna z oracjami pokutnymi. Niektórzy kapłani odprawiają Mszę wotywną o Duchu Świętym lub o Najdroższej Krwi.	Jutrznia i Godziny Kanoniczne Msza ferijalna (fioletowe szaty) Lectio divina — czytanie Pisma Świętego	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone. Dotyczy osób między 21 a 59 rokiem życia.
—	Piątek po Popielcu Feria VI post Cineres	Pierwszy piątek wielkopostny Pamięć Męki Chrystusa	Każdy piątek Wielkiego Postu jest dniem szczególnego rozważania Męki Pańskiej. Szaty fioletowe, oracje skruchy. Tradycja zaleca surową powściągliwość i długą modlitwę.	Droga Krzyżowa (Stacje) Koronka do Ran Pana Jezusa Nieszpory pokutne Gorzkie Żale (w Polsce)	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Wszystkie piątki Wielkiego Postu: jeden posiłek syty, dwa małe, absolutny zakaz mięsa.
—	Sobota po Popielcu Sabbatum post Cineres	Sobota po Popielcu Sabbatum post Cineres	Własny formularz mszalny. Ewangelia (Mk 6,47-56): Chrystus idzie po jeziorze i uspokaja przestraszonych uczniów.	Msza z prefacją wielkopostną Litania do Wszystkich Świętych Graduał z Psalmu pokutnego (Ps 6) Modlitwa za powołania	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	I Niedziela Wielkiego Postu Dominica I in Quadragesima	Niedziela Kuszenia Pańskiego „Invocabit me…" — Pan mój obrońcą (Ps 90)	Ewangelia o kuszeniu Chrystusa na pustyni przez 40 dni (Mt 4,1-11). Msza stacyjna w Bazylice Laterańskiej. Dawniej dzień pierwszego scrutinium katechumenów — publicznego egzaminu wiary kandydatów do chrztu.	Uroczysta Msza śpiewana (in cantu) Scrutinium katechumenów (hist.) Wielkie Nieszpory z Benedictus Kazanie wielkopostne	Bez postu ścisłego Niedziela wolna od nakazów postnych. Tradycja zachęca jednak do umiarkowania.
—	Poniedziałek I tygodnia Feria II Hebd. I	Msza ferijalna — Ezechiel o nawróceniu Ez 34,11-16 — Ja sam będę szukał moich owiec	Lekcja poniedziałkowa z Ezechiela — obraz Boga szukającego zagubionych owiec. Figura Chrystusa Dobrego Pasterza. Formularz własny poniedziałku pierwszego tygodnia zawiera wyjątkową modlitwę o łaskę nawrócenia.	Msza ferijalna własna Jutrznia z responsorium pokutnym Rachunek sumienia — przygotowanie do spowiedzi	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Wtorek I tygodnia Feria III Hebd. I — 2 kl.	Św. Maciej, Apostoł 2 kl. — Apostoł wybrany na miejsce Judasza (Dz 1,15-26)	Maciej został wybrany przez los spośród uczniów, aby zastąpić Judasza w gronie Dwunastu. Jedyny Apostoł wybrany po Wniebowstąpieniu. Głosił Ewangelię w Judei i Etiopii, poniósł śmierć męczeńską. Jego święto 2 klasy wyprzedza formularz ferialny — odprawia się Mszę o Apostole w szatach czerwonych.	Msza o Św. Macieju (2 kl., szaty czerwone) Jutrznia z oficjum o Apostole Litania do Apostołów	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone (święto nie znosi postu wielkopostnego).
—	Środa Suchych Dni Wiosennych Feria IV — Quatuor Tempora — 2 kl.	Środa Suchych Dni Wielkiego Postu Quatuor Tempora Quadragesimae — post i modlitwa o powołania	Środa Suchych Dni Wiosennych (2 klasy) — jeden z trzech dni Suchych Dni przypadających w Wielkim Poście (środa, piątek, sobota po I Niedzieli W.P.). Własna Msza z wieloma lekcjami (do 6) i oracjami. Modlitwa o dobre powołania kapłańskie i diakońskie.	Msza Suchych Dni z wieloma lekcjami Modlitwa o powołania kapłańskie Kompleta z Miserere (Ps 50)	Post ścisły Środa Suchych Dni: post ścisły — jeden posiłek syty i dwa małe.
—	Czwartek I tygodnia Feria V Hebd. I	Msza ferijalna — Modlitwa Estery Est 13,8-11.15-17 — Modlitwa błagalna królowej	Estera modli się przed Bogiem za swój lud zagrożony zagładą — wzór wstawiennictwa i ufnej modlitwy w ucisku. Formularz własny czwartku pierwszego tygodnia z Ewangelią o modlitwie (Mt 7,7-12): „Proście, a będzie wam dane".	Msza ferijalna własna Jutrznia i Tercja Adoracja Najświętszego Sakramentu	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Piątek Suchych Dni Wiosennych Feria VI — Quatuor Tempora — 2 kl.	Piątek Suchych Dni + wsp. Św. Gabriela od M.B. Bolesnej Piątek Quatuor Tempora 2 kl. / Św. Gabriel Possenti, Wyznawca, † 1862	Piątek Suchych Dni Wiosennych (2 kl.) z własną Mszą wielolekturową. We wspomnieniu: Św. Gabriel od Matki Bożej Bolesnej (Possenti), pasjonista, zmarły w opinii świętości jako młody zakonnik. Kanonizowany 1920 r. Patron młodzieży i diecezji Abruzji.	Msza Suchych Dni z wieloma lekcjami Droga Krzyżowa Gorzkie Żale Modlitwa o powołania	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Piątek Suchych Dni: post ścisły (1 posiłek syty + 2 małe) i wstrzemięźliwość od mięsa — jak każdy piątek Wielkiego Postu.
—	Sobota Suchych Dni Wiosennych Sabbatum Quatuor Tempora — 2 kl.	Sobota Suchych Dni Wielkiego Postu Quatuor Tempora — post ścisły i wstrzemięźliwość	Sobota Suchych Dni (2 kl.) — najdłuższa Msza Suchych Dni: sześć lekcji (pięć ze Starego Testamentu i list św. Pawła) ze śpiewami między nimi, po których następują traktat i Ewangelia. Historycznie w tę noc odbywały się święcenia kapłańskie. Własna prefacja i modlitwy o powołania.	Msza Soboty Suchych Dni (6 lekcji!) Modlitwa za kapłanów i kleryków Jutrznia i Laudes Różaniec wielkopostny	Post ścisły Sobota Suchych Dni: post ścisły — jeden posiłek syty i dwa małe.
✦ Hebdomada Secunda — Drugi Tydzień Wielkiego Postu ✦
—	II Niedziela Wielkiego Postu Dominica II in Quadragesima	Niedziela Przemienienia Pańskiego „Reminiscere" — Przypomnij sobie miłosierdzie	Ewangelia o Przemienieniu Chrystusa na Taborze (Mt 17,1-9). Wizja chwały Pana pokrzepia pielgrzymujących w pokucie. Msza stacyjna w Bazylice Santa Maria in Domnica w Rzymie. Dawniej drugi scrutinium katechumenów.	Uroczysta Msza śpiewana Scrutinium II katechumenów (hist.) Nieszpory z hymnami pokutnymi Kazanie wielkopostne	Bez postu ścisłego Niedziela wolna. Tradycja zaleca umiar i dobrowolne wyrzeczenie.
—	Poniedziałek II tygodnia Feria II Hebd. II — wsp. Św. Piotra Damianiego	Wsp. Św. Piotra Damianiego, Biskupa i Doktora Kościoła † 1072 — reformator kluniacki, asceta i doktor pokutny	Piotr Damiani — kardynał-biskup Ostii, wielki reformator życia zakonnego i kleru XI w. Surowy asceta, autor pism o pokucie i reformie Kościoła. Doktor Kościoła od 1828 r. Wzór wielkopostnej surowości. Ewangelia (Łk 6,36-42): „Bądźcie miłosierni…"	Msza ferijalna z lekcją z Daniela Jutrznia i Godziny Kanoniczne Modlitwa za grzeszników	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Wtorek II tygodnia Feria III Hebd. II	Czterdziestu Męczenników z Sebasty Żołnierze-męczennicy, † ok. 320 (10 III)	Czterdziestu żołnierzy legionu zamęczonych w Sebastei (Armenia) za odmowę wyrzeczenia wiary. Zginęli z wyziębienia na zamarzniętym jeziorze. Ich liczba czterdziestu mistycznie rezonuje z quadragesimą. Jedno z najstarszych świąt w kalendarzu Kościoła.	Msza ku czci Czterdziestu Męczenników (opt.) Jutrznia z responsorium Modlitwa za prześladowanych chrześcijan	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Środa II tygodnia Feria IV Hebd. II — wsp. Św. Kazimierza	Wsp. Św. Kazimierza, Wyznawcy — Patron Polski † 1484 — Królewicz polski, patron Polski i Litwy	Kazimierz Jagiellończyk — syn Kazimierza IV, królewicz polski znany z głębokiej pobożności, czystości i troski o ubogich. Odmówił przyjęcia korony węgierskiej dla zachowania pokoju. Umarł młodo w 1484 r. Kanonizowany 1522 r. Patron Polski i Litwy. Msza ferijalna z wspomnieniem Świętego.	Msza ferijalna własna Kompleta z Miserere Lekcja ciągła ze Starego Testamentu	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Czwartek II tygodnia Feria V Hebd. II	Msza ferijalna — Jeremiasz i wody zbawienia Jr 17,5-10 — Błogosławiony mąż ufający Panu	Kontrast między człowiekiem ufającym ciału a ufającym Bogu: ten pierwszy jak krzew na pustyni, drugi jak drzewo przy wodzie. Ewangelia o bogaczu i Łazarzu (Łk 16,19-31) — wezwanie do miłosierdzia i pamięci o wieczności.	Msza ferijalna własna Adoracja i modlitwa za ubogich	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Piątek II tygodnia Feria VI Hebd. II — wsp. Śś. Perpetui i Felicyty	Wsp. Śś. Perpetui i Felicyty, Męczennic † 203 Kartagina — matki i męczennice, wspominane w Kanonie Mszy	Wibia Perpetua i Felicyta — chrześcijanki z Kartaginy zamęczone w 203 r. Perpetua była młodą matką z wyższej sfery, Felicyta — jej niewolnica rodząca dziecko w więzieniu. Obie wymienione w Kanonie Mszy (Communicantes). Ewangelia: syn marnotrawny (Łk 15) — obraz Bożego miłosierdzia.	Droga Krzyżowa Gorzkie Żale Spowiedź wielkopostna Koronka do Miłosierdzia Bożego	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Post ścisły i wstrzemięźliwość od mięsa.
—	Sobota II tygodnia Sabbatum Hebd. II — wsp. Św. Tomasza z Akwinu	Wsp. Św. Tomasza z Akwinu, Doktora Anielskiego † 1274 — Doktor Kościoła, Patron uczelni katolickich	Tomasz z Akwinu — dominikanin, najwybitniejszy teolog i filozof scholastyczny. Autor Sumy Teologicznej i hymnów eucharystycznych (Tantum Ergo, Pange Lingua). Patron studentów i uczelni katolickich. Doktor Anielski — Doctor Angelicus. Jego święto uczy, że rozum i wiara są doskonale zgodne.	Msza ferijalna sobotnia Różaniec wielkopostny Nieszpory i Kompleta	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
✦ Hebdomada Tertia — Trzeci Tydzień Wielkiego Postu ✦
—	III Niedziela Wielkiego Postu Dominica III in Quadragesima	Niedziela Oculi „Oculi mei" — Oczy moje ku Panu	Introit „Oculi mei semper" (Ps 24). Ewangelia o wyrzuceniu złego ducha i słowach Jezusa: „Kto nie jest ze mną, jest przeciwko mnie" (Łk 11,14-28). Dawny Kościół obchodził tu pierwsze wielkie scrutinium: egzamin katechumenów przed chrztem. Stacja: S. Lorenzo in Lucina.	Uroczysta Msza śpiewana Scrutinium katechumenów (hist.) Wielkie Nieszpory Kazanie wielkopostne	Bez postu ścisłego Niedziela — dzień radości. Brak nakazu postu.
—	Poniedziałek III tygodnia Feria II Hebd. III	Msza ferijalna — Naaman Syryjczyk 4 Krl 5,1-15 — Uzdrowienie przez obmycie w Jordanie	Naaman, dowódca wojsk syryjskich, uzdrowiony z trądu przez siedmiokrotne obmycie w Jordanie na słowo proroka Elizeusza. Prefigura chrztu i sakramentów. Ewangelia (Łk 4,24-30) — odrzucenie Jezusa w Nazarecie: prorok nie jest przyjęty we własnej ojczyźnie.	Msza ferijalna własna Jutrznia i Godziny Kanoniczne Modlitwa za nieochrzczonych	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Wtorek III tygodnia Feria III Hebd. III — wsp. Świętych Czterdziestu Męczenników	Wsp. Świętych Czterdziestu Męczenników z Sebasty † ok. 320 — żołnierze zamęczeni na zamarzniętym jeziorze w Armenii	Czterdziestu żołnierzy legionu zamęczonych w Sebastei (Armenia) za odmowę wyrzeczenia wiary. Wrzuceni nadzy na zamarznięte jezioro w mroźną noc — jeden z nich załamał się, lecz nawrócony strażnik zajął jego miejsce. Ich liczba czterdziestu mistycznie rezonuje z quadragesimą. Jedno z najstarszych świąt w kalendarzu Kościoła, obchodzone zawsze 10 marca.	Msza ferijalna własna Jutrznia z kantykiem Azariasza Nabożeństwo o nawrócenie grzeszników	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Środa III tygodnia Feria IV Hebd. III	Prawo Boże — Dekalog Wj 20,12-24 — Fundament moralny nawrócenia	Lekcja z Dekalogu: fundament moralny nawrócenia wielkopostnego. Kościół nakazuje wiernym medytować nad Prawem Bożym. Ewangelia (Mt 15,1-20) o tradycji starszych i czystości serca: to, co wychodzi z serca, czyni człowieka nieczystym.	Msza ferijalna fioletowa Kompleta z Miserere Lectio Divina — Dekalog	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Czwartek III tygodnia Feria V Hebd. III — wsp. Św. Grzegorza Wielkiego	Wsp. Św. Grzegorza I Wielkiego, Papieża i Doktora † 604 — reformator liturgii, twórca chorału gregoriańskiego	Grzegorz I Wielki — jeden z czterech Wielkich Doktorów Zachodu, papież od 590 r. Reformator liturgii (od niego chorał gregorianus), autor Komentarza do Hioba i Dialogów, obrońca Rzymu przed Longobardami. Inicjator misji do Anglów. Wzór dobrego pasterza — Servus servorum Dei.	Msza ferijalna własna Adoracja Najświętszego Sakramentu Modlitwa za sprawiedliwość społeczną	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Piątek III tygodnia Feria VI Hebd. III	Siedem Boleści NMP — Mater Dolorosa Związek z rozważaniem Męki Pańskiej w piątki	W piątki wielkopostne wierni rozważają nie tylko mękę Chrystusa, lecz i współucierpienie Maryi. Siedem Boleści NMP liturgicznie obchodzone jest w Wielkim Tygodniu, ale nabożeństwo do Matki Boleściwej przenika każdy piątek. Ewangelia: nakaz miłości (Mk 12,28-34).	Droga Krzyżowa Stabat Mater (śpiew) Gorzkie Żale Spowiedź wielkopostna	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Post ścisły i wstrzemięźliwość od mięsa.
—	Sobota III tygodnia Sabbatum Hebd. III	Msza ferijalna — Daniel i Zuzanna Dn 13,1-9.15-17.19-30.33-62 — Zuzanna fałszywie oskarżona	Historia Zuzanny oskarżonej fałszywie przez starców i ocalałej dzięki interwencji młodego Daniela. Figura Kościoła prześladowanego i ocalałego przez Bożą opatrzność. Ewangelia (J 8,1-11) — niewiasta pojmana na cudzołóstwie: Chrystusowe miłosierdzie.	Msza ferijalna sobotnia Laudes z kantykiem Różaniec wielkopostny	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
✦ Hebdomada Quarta — Czwarty Tydzień Wielkiego Postu (Laetare) ✦
—	IV Niedziela Wielkiego Postu Dominica IV — Laetare	Niedziela Laetare — Niedziela Radości „Laetare Ierusalem" — Raduj się Jerozolimo	Jedyna niedziela z szatami różowymi (color rosaceus) — znak radości w połowie drogi pokuty. Ewangelia o rozmnożeniu chlebów (J 6,1-15) zapowiada Eucharystię. Papież błogosławił złotą różę — Rosa Aurea. Organy i kwiaty wracają na jeden dzień. Stacja: Bazylika Krzyża Świętego.	Msza w szatach różowych Błogosławieństwo złotej róży (papieskie) Organy w użyciu (złagodzenie) Wielkie Nieszpory — radośniejsze	Bez postu ścisłego Niedziela wolna. Szaty różowe i złagodzony rygor.
—	Poniedziałek IV tygodnia Feria II Hebd. IV	Msza ferijalna — Izajasz o nowym wyjściu Iz 65,17-21 — Oto Ja stwarzam nowe niebiosa	Prorocka wizja nowego stworzenia: „Oto Ja stwarzam nowe niebiosa i nową ziemię". Ewangelia (J 4,46-53) — uzdrowienie syna dworzanina w Kafarnaum: wiara jako odpowiedź na słowo Chrystusa.	Msza ferijalna własna Jutrznia i Godziny Kanoniczne Nabożeństwo o nowe życie w Chrystusie	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Wtorek IV tygodnia Feria III Hebd. IV	Sw. Józef Oblubieniec NMP Patron Kościoła Powszechnego (19 III)	Józef z Nazaretu — opiekun Świętej Rodziny, vir iustus. Patron Kościoła Powszechnego ogłoszony przez Piusa IX (1870), patron dobrej śmierci i rzemieślników. Gdy 19 III wypada w Wielkim Poście, jest celebrowane ze szczególną uroczystością.	Msza na cześć św. Józefa (uroczystość) Litania do Świętego Józefa Modlitwa za Kościół Święty	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Środa IV tygodnia Feria IV Hebd. IV — wsp. Św. Cyryla Jerozolimskiego	Wsp. Św. Cyryla Jerozolimskiego, Doktora Kościoła † 386 — Katechy Jerozolimskie, Doktor inicjacji chrześcijańskiej	Cyryl Jerozolimski — biskup Jerozolimy, autor słynnych Katechez przygotowujących katechumenów do chrztu. Doktor Kościoła od 1883 r. Jego nauka o sakramentach jest kluczowym źródłem dla liturgii chrzcielnej Wigilii Paschalnej. Ewangelia: uzdrowienie paralityka przy Betesdzie (J 5) — symbol chrztu i pokuty.	Msza ferijalna własna Nauka o sakramencie pokuty Spowiedź wielkopostna — zachęta	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Czwartek IV tygodnia Św. Józef — 1 klasa — 19 marca	Św. Józef, Oblubieniec NMP, Patron Kościoła Katolickiego 1 kl. — Uroczystość — Patron Kościoła Powszechnego (od Piusa IX, 1870)	Józef z Nazaretu — opiekun Świętej Rodziny, vir iustus. Patron Kościoła Powszechnego (Pius IX, 1870), patron dobrej śmierci, rzemieślników i ojców rodzin. Uroczystość 1 klasy wyprzedza formularz ferialny — Msza o Świętym Józefie z Gloria i własną prefacją. Post wielkopostny obowiązuje (Kodeks 1917, kan. 1252 §4).	Uroczysta Msza o Św. Józefie (Gloria, Credo) Litania do Świętego Józefa Procesja z figurą Świętego Modlitwa za Kościół Święty i kapłanów	Post wielkopostny Uroczystość I kl. — w Wielkim Poście post obowiązuje nadal (Kodeks 1917, kan. 1252 §4).
—	Piątek IV tygodnia Feria VI Hebd. IV	Bł. Benedykt Józef Labre Pątnik i żebrak, † 1783 (16 IV)	Benedykt Józef Labre — Francuz nieyjęty do żadnego zakonu; wybrał drogę wiecznego pielgrzyma po sanktuariach Europy, żyjąc w skrajnym ubóstwie, modlitwie i umartwieniu. Patron bezdomnych i odrzuconych. Kanonizowany 1881.	Droga Krzyżowa Gorzkie Żale Modlitwa za biednych i bezdomnych	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Post i wstrzemięźliwość od mięsa.
—	Sobota IV tygodnia Sabbatum Hebd. IV — wsp. Św. Benedykta, Opata	Wsp. Św. Benedykta z Nursji, Opata, Patrona Europy † ok. 547 — Ojciec monastycyzmu zachodniego, Patron Europy	Benedykt z Nursji — twórca Reguły Benedyktyńskiej (Ora et labora) i ojciec zachodniego monastycyzmu. Patron Europy (ogłoszony przez Pawła VI 1964 r.). Jego Reguła ukształtowała cywilizację łacińską. Sobota przed Tygodniem Męki Pańskiej — wejście w Passiontide.	Msza ferijalna sobotnia Różaniec wielkopostny Kompleta — przygotowanie do Tygodnia Męki Pańskiej	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
✦ Hebdomada Quinta — Tydzień Męki Pańskiej (Passiontide) ✦
—	V Niedziela Wielkiego Postu Dominica Passionis	Niedziela Męki Pańskiej — Zasłonięcie krzyży „Judica me, Deus" — Osądź mnie, Boże	Od tej niedzieli wszystkie krzyże, obrazy i figury w kościołach zostają zakryte fioletowymi zasłonami. Milknie „Chwała Ojcu" w oficjum. Psalm 42 usunięty z początku Mszy. Ewangelia: „Zanim Abraham był, Ja Jestem" (J 8,46-59) — narastający dramat konfliktu ze Świątynnymi.	Zakrycie wszystkich obrazów i krzyży Nieszpory o Męce Pańskiej — uroczyste Kazanie o Męce Pańskiej Msza bez Gloria i Alleluja	Bez postu ścisłego Niedziela. Od tej niedzieli narasta atmosfera skupienia na Męce Pańskiej.
—	Poniedziałek V tygodnia Feria II Hebd. V	Msza ferijalna — Zuzanna (powrót) Dn 13 — Typ Kościoła niesłusznie oskarżonego	Historia Zuzanny powraca w nowym kontekście — teraz jako figura Chrystusa niesłusznie oskarżonego i sądzonego. Ewangelia (J 8,1-11): niewiasta cudzołożna — Boże miłosierdzie wobec słabości. Ton nabiera powagi Tygodnia Męki Pańskiej.	Msza własna ferii (szaty fioletowe ciemne) Jutrznia i Godziny Kanoniczne Rozważanie o niesprawiedliwości i ofierze	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Wtorek V tygodnia Feria III Hebd. V — wsp. Św. Gabriela Archanioła	Wsp. Św. Gabriela Archanioła Archanioł Zwiastowania — posłaniec Wcielenia	Święty Gabriel Archanioł — posłaniec Boży, który zwiastował Maryi narodzenie Syna Bożego (Łk 1,26-38) i przepowiedział Zachariaszowi narodziny Jana Chrzciciela. Patron pocztowców, dyplomatów i telekomunikacji. Wspomnienie w tradycyjnym kalendarzu poprzedza bezpośrednio uroczystość Zwiastowania (25 III).	Msza feryjalna z wspomnieniem Archanioła Jutrznia i Godziny Modlitwa do Aniołów Stróżów	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Zwiastowanie Najświętszej Maryi Pannie Annuntiatio Domini — 1 klasa — 25 marca	Zwiastowanie NMP — Annuntiatio Domini 1 kl. — z wsp. Środy po 1. Niedzieli Męki Pańskiej	Anioł Gabriel zwiastuje Maryi narodzenie Syna Bożego (Łk 1,26-38) — uroczystość Wcielenia Słowa Bożego. W 2026 r. przypada w środę V tygodnia (1. Tygodnia Męki Pańskiej). Uroczystość 1 klasy wyprzedza formularz ferialny — Msza z Gloria, Credo i własną prefacją. Post wielkopostny obowiązuje (Kodeks 1917, kan. 1252 §4).	Uroczysta Msza z Gloria i Credo (szaty białe) Nieszpory o Wcieleniu Procesja maryjna z Litanią Loretańską Anioł Pański — rozważanie Wcielenia	Post wielkopostny Uroczystość I kl. — w Wielkim Poście post obowiązuje nadal (Kodeks 1917, kan. 1252 §4).
—	Czwartek V tygodnia Feria V Hebd. V	Msza ferijalna — Abraham i Izaak Rdz 17,1-9 — Przymierze z Abrahamem	Bóg zawiera przymierze z Abrahamem i zmienia jego imię — figura Kościoła jako nowego Izraela. Ewangelia (J 8,51-59) z deklaracją: „Kto zachowuje moje słowo, nie zazna śmierci na wieki". Narastające napięcie w dialogu Jezusa z Żydami.	Msza ferijalna własna Adoracja Najświętszego Sakramentu Rozważanie o ofierze Abrahama	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Mięso dozwolone.
—	Piątek V tygodnia (Tyg. Męki Pańskiej) Feria VI Hebd. V — wsp. Matki Bożej Bolesnej	Wsp. Matki Bożej Bolesnej — Mater Dolorosa Siedem Boleści NMP — Ewangelia: J 11 (Wskrzeszenie Łazarza)	Piątek Tygodnia Męki Pańskiej łączy dwa wielkie tematy: Ewangelia o wskrzeszeniu Łazarza („Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem" — J 11,1-45) z liturgicznym wspomnieniem Matki Bożej Bolesnej. Rozważanie Siedmiu Boleści NMP i zapowiedź Triduum.	Droga Krzyżowa Gorzkie Żale Koronka do Najdroższej Krwi Pańskiej Rozważanie o zmartwychwstaniu	Post ścisły + Wstrzemięźliwość Post i wstrzemięźliwość od mięsa. Rozważanie Męki Pańskiej intensyfikuje nabożeństwo.
—	Sobota V tygodnia Sabbatum Hebd. V	Msza ferijalna — Namaszczenie w Betanii (zapowiedź) J 11,47-54 — Rada Kajfasza: lepiej żeby jeden człowiek umarł	Kajfasz, arcykapłan, nieświadomie prorokuje: „Lepiej jest dla was, żeby jeden człowiek umarł za naród". Decyzja Sanhedrynu o śmierci Jezusa zapada. Chrystus usuwa się za Jordan. Sobota przed Palmową — ostatnie przygotowanie do Wielkiego Tygodnia.	Msza własna ferii Jutrznia z lamentacjami Kompleta — wyciszenie przed Wielkim Tygodniem Sakrament pokuty — spowiedź	Post wielkopostny Jeden posiłek syty. Ostatnia zwykła sobota przed Triduum.
✦ Hebdomada Sancta — Wielki Tydzień ✦
—	Niedziela Palmowa Dominica in Palmis	Uroczysty Wjazd Chrystusa do Jerozolimy Brama Mesjasza — Hosanna Filio David!	Wielki Tydzień otwiera uroczysta procesja z palmami, gałązkami wierzbiny i oliwek. Celebrans błogosławi palmy (Benedictus qui venit). Msza odczytuje długą Passio z Ewangelii Mateuszowej (Mt 26-27), śpiewaną przez trzech diakonów. Dzień kontrastów: triumf i zapowiedź krzyża.	Poświęcenie palm i procesja Śpiew Passio (Mt) przez trzech diakonów Msza uroczysta Nieszpory o Męce Pańskiej z antyfonami	Bez postu ścisłego Niedziela formalnie wolna. Wierni intensyfikują dobrowolne wyrzeczenia.
—	Poniedziałek Wielki Feria II Hebdomadae Sanctae	Namaszczenie w Betanii J 12,1-9 — Maria namaszcza stopy Jezusa nardowym olejkiem	Maria z Betanii namaszcza nogi Jezusa drogocennym olejkiem nardowym. Gest ten proroczo zapowiada pogrzeb Pana. Judasz protestuje z pozoru altruistycznie. Ewangelia odsłania narastający dramat zdrady. Kościół milczy w skupieniu.	Jutrznia z Lamentacjami Jeremiasza Msza ferijalna bez Gloria Droga Krzyżowa Spowiedź wielkopostna	Post wielkopostny Post powściągliwy. Tradycja zachęca do surowego postu dobrowolnego.
—	Wtorek Wielki Feria III Hebdomadae Sanctae	Zapowiedź zdrady Judasza J 13,21-32 — Jeden z was mnie wyda	Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy zapowiada zdradę: „Jeden z was mnie wyda". Obraz Judasza — figury grzechu i zagubienia — skonfrontowany z postawą Jana spoczywającego na sercu Pana. Dzień szczegółowego egzaminu sumienia i spowiedzi.	Tenebrae — Jutrznia w Ciemnościach Lamentacje Jeremiasza (śpiewane) Spowiedź wielkopostna Psalm Miserere	Post wielkopostny Post powściągliwy. Wiele osób pości surowiej z pobożności.
—	Środa Wielka Feria IV Hebdomadae Sanctae — Feria Quarta Maior	Zdrada Judasza — trzydzieści srebrników Mt 26,14-25 — Judasz targuje się z arcykapłanami	Środa Wielka (Feria Quarta Maior). Judasz idzie do arcykapłanów i godzi się wydać Mistrza za 30 srebrników — cenę niewolnika. Dzień głębokiej medytacji nad grzechem, ceną odkupienia i miłosierdziem Bożym. Wieczorne Tenebrae.	Tenebrae — Jutrznia i Laudes w Ciemnościach Lamentacje Jeremiasza Miserere (Ps 51) — a cappella Msza bez Gloria i Credo Ostatnia spowiedź wielkopostna	Post wielkopostny Środa Wielka: post wielkopostny. Jeden posiłek syty.
✦ Sacrum Triduum Paschale — Święte Triduum Paschalne ✦
—	Wielki Czwartek Feria V in Coena Domini	Ustanowienie Eucharystii i Kapłaństwa In Coena Domini — Wieczerza Pańska	Msza Krzyżma rano: poświęcenie Oleju Chorych, Oleju Katechumenów i Krzyżma. Msza Wieczerzy Pańskiej wieczorem z obrzędem umycia nóg (Mandatum), przeniesienia Najśw. Sakramentu do kaplicy adoracji (ciemnicy) i ogołocenia ołtarzy. Milkną organy i dzwony.	Msza Krzyżma — poświęcenie olejów świętych Msza Wieczerzy Pańskiej Mandatum — obrzęd umycia nóg Przeniesienie Sanctissimum do ciemnicy Całonocna Adoracja w ciemnicy Ogołocenie ołtarzy	Post wielkopostny Post nakazany, nie ścisły. Od Mszy wieczornej milczą organy i dzwony aż do Wigilii Paschalnej.
—	Wielki Piątek Feria VI in Passione et Morte Domini	Ukrzyżowanie i Śmierć Pana Jezusa Golgotha — Ecce lignum Crucis	Jedyny dzień roku bez Mszy. Liturgia Wielkopiątkowa w trzech częściach: 1) Passio Jana (J 18-19) śpiewana przez diakonów; 2) Uroczyste Modlitwy Powszechne za wszystkich stanów; 3) Adoracja Krzyża z „Ecce lignum Crucis" i śpiewem Improperia; Komunia z Darów poświęconych.	Liturgia Wielkopiątkowa (Passio Joannis) Solenne modlitwy powszechne Adoracja Krzyża (Vexilla Regis, Improperia) Komunia z darów poświęconych Droga Krzyżowa publiczna Nabożeństwo Trzech Godzin (12–15) Gorzkie Żale / Stabat Mater	Najsurowszy post roku Post ścisły i wstrzemięźliwość absolutna. Wielu Świętych zalecało całkowitą abstynencję od pokarmów. Kościół wymaga: jeden posiłek syty, dwa małe, zakaz mięsa.
—	Wielka Sobota Sabbatum Sanctum	Milczenie Grobu — Chrystus w otchłani Żałoba i oczekiwanie Zmartwychwstania	Dzień ciszy liturgicznej — Kościół trwa przy Grobie Pańskim. Nie sprawuje się Mszy. Liturgia Wigilii Paschalnej (najstarsze nabożeństwo chrześcijańskie) nocą: błogosławienie ognia, śpiew Exsultet, cztery proroctwa, poświęcenie wody chrzcielnej, chrzest katechumenów i uroczysta Msza Zmartwychwstania. Wielki Post kończy się o północy z soboty na niedzielę.	Adoracja przy Grobie Pańskim Błogosławienie ognia i paschału (Exsultet) Cztery proroctwa — Liturgia Słowa Poświęcenie wody chrzcielnej Chrzest katechumenów Msza Zmartwychwstania — Alleluja!	Post ścisły do Wigilii Post ścisły trwa do Gloria Wigilii Paschalnej. Po tym — dzwony biją, organy grają, śpiewa się Alleluja. Wielki Post kończy się.

✦ Noty ogólne o poście tradycyjnym ✦

Post ścisły (Ieiunium) — Środa Popielcowa, wszystkie piątki Wielkiego Postu, środa i sobota Suchych Dni (po I Niedzieli Wielkiego Postu) oraz Wielka Sobota do północy. Jeden pełny posiłek i dwa niepełne (razem niewystarczające do jednego pełnego). Wiąże od 21 do 59 roku życia.

Wstrzemięźliwość od mięsa (Abstinentia) — zakaz spożywania mięsa i bulionów mięsnych. Wszystkie piątki roku, Środa Popielcowa i Wielka Sobota do północy. Wiąże od 7 roku życia.

Post wielkopostny — w pozostałe dni (poniedziałki, wtorki, czwartki, soboty niezwiązane z Quatuor Tempora) tradycja i dyscyplina zalecają jeden posiłek syty i powściągliwość.

Nabożeństwa typowe: Droga Krzyżowa (piątki), Gorzkie Żale (polskie nabożeństwo konfrateryjne XVIII w., niedzielne poranki), Tenebrae (Wielki Tydzień), Stabat Mater, Różaniec wielkopostny, nauki wielkopostne, Adoracja Najśw. Sakramentu.

Kalendarz oparty na Mszale Rzymskim z 1962 roku — Mszy Wszechczasów, tradycyjnym rycie rzymskim. Daty Wielkiego Postu zmieniają się co roku zależnie od daty Wielkanocy (Computus Paschalis).